Inkomsten en uitgaven

Als je je schulden aan wil pakken, heb je naast een overzicht van je schulden, ook een overzicht nodig van je inkomsten en uitgaven. En als je in aanmerking wil komen voor schuldhulpverlening, heb je daar ook min of meer officiële bewijzen van nodig. Dat is ook nog even een klus.

Zo kon Mo het contract van zijn huurwoning dat hij jaren geleden getekend heeft, echt nergens meer vinden. En ook Mo heeft, zoals bijna iedereen met schulden, wel eens post weggegooid met het idee dat het toch weer aanmaningen waren die hij niet kon betalen. Tussen de weggegooide post zaten waarschijnlijk ook brieven waarin huurverhogingen werden aangekondigd. Een document met de actuele huur had hij dus ook niet. Gelukkig mocht hij langskomen bij de woningcorporatie om kopieën te maken.

Verder heb je betaalbewijzen nodig van je andere vaste lasten zoals energie- en ziektekosten, en abonnementen voor bijvoorbeeld internet en telefoon. Rekeningafschriften zijn vaak een goed begin, maar die moet je dan wel hebben. Mo heeft zijn pasje en zijn inlog aan zijn broer gegeven. Even snel downloaden was er dus niet bij, dat moest via zijn broer. Nou wist die broer dat er financiële problemen waren, maar niet dat ze zo groot waren dat er hulp van de gemeente bij nodig was. Mo vond het niet makkelijk om dat te vertellen, en dus duurde het even voor we de prints hadden. Maar uiteindelijk waren ze er, en had Mo in zijn broer een extra steunpilaar gevonden in dit proces.

De inkomsten van Mo waren makkelijker op een rijtje te zetten en te 'bewijzen'. Mo krijgt een uitkering van het UWV en de betaalspecificaties daarvan zijn te downloaden met je DigiD. Hetzelfde geldt voor de Zorg- en Huurtoeslag.

Het is allemaal niet op een achternamiddag geregeld. Maar uiteindelijk waren Mo en ik er toch best vlot uit. Het helpt als je dit soort dingen niet in je eentje hoeft te doen.

Geen PGB wel eigen bijdrage

Nog even terug naar het opstellen van het schuldenoverzicht. Voor we begonnen had Mo een stapel ongeopende post. Gewapend met twee ordners, tabbladen, een perforator en een nietmachine ging ik bij hem langs. We gingen aan de slag. Rekeningen en aanmaningen in de ene map en overige post die het bewaren waard was in de andere. Reclamebrieven gooiden we uiteraard weg.

Al gauw bleek ik niet genoeg tabbladen bij me te hebben om de verschillende schuldeisers van elkaar te scheiden. Mo had nog ergens een tijdschrift liggen dat hij ooit gratis gekregen had. Het was een chique uitgave met stevig papier. Overdwars konden de bladzijden mooi dienst doen als tabbladen. Leuke bijkomstigheid was dat sommige artikelen ons een gespreksonderwerp gaven en dat we het dus niet alleen over de schulden hoefden te hebben.

We kwamen ook schulden van het CAK tegen. Het ging om de eigen bijdrage voor Persoonsgebonden Budget (PGB). Mo had ooit een PGB. Hij maakt daar al lang geen gebruik meer van. Hij is minder ziek en heeft dus minder hulp nodig. Bepaalde ondersteuning zou eigenlijk nog goed voor hem zijn, maar hij wist dat hij de eigen bijdrage niet kon betalen dus maakt hij geen gebruik van het PGB. Hij had geen aanvraag gedaan en kreeg ook niets gestort.

Volgens de brieven die we in de stapel tegenkwamen, moest Mo nog steeds de eigen bijdrage betalen aan het CAK. Dat wist hij niet en had hij dus ook niet gedaan, nog even los van het feit dat hij het ook niet kon betalen. We gingen eerst verder met het sorteren van de post en het opstellen van het schuldenoverzicht. 

Toen we daar (een paar weken later) een heel eind mee gevorderd waren, was het tijd om het CAK te bellen. Er bleek wel PGB voor hem gereserveerd te zijn. Daar wist Mo niets van. Het PGB werd ook niet uitgekeerd. Daar wist het CAK dan weer niets van. Zij hadden alleen doorgekregen dat Mo recht had op PGB en dat de eigen bijdrage geïnd moest worden. De meneer van het CAK gaf aan dat hij het ook wel vreemd vond, maar hij kon het voorlopig nog even niet stopzetten, want zij hadden doorgekregen dat ... Bellen met het Zorgkantoor dan maar over het PGB, dat Mo niet krijgt. "Ja dat staat gereserveerd" en vervolgens begon de mevrouw over hoe hij het kon krijgen: er moest van alles ingeleverd worden. "Maar ik wil het niet, want ik kan de eigen bijdrage niet betalen." "O," daar moest de mevouw even over nadenken. Ze snapte het wel en wilde meewerken, maar ze moest even uitzoeken hoe het geregeld moest worden. Een paar telefoontjes met het CAK en het Zorgkantoor later heeft Mo de belofte gekregen dat het in orde gemaakt gaat worden.

En zo verdwijnen er soms ook schulden uit het schuldenoverzicht.

Hulp bij bankzaken - risico op misbruik

Mo moest afgelopen jaren regelmatig langere tijd voor behandeling naar het ziekenhuis en heeft op een gegeven moment zijn bankpas en inlog aan zijn broer gegeven voor als er financieel iets geregeld moest worden.

Z'n broer heeft zijn bankpas gehouden op Mo's verzoek. Als zelfbescherming, om te voorkomen dat hij toch weer meer zou uitgeven dan mogelijk. Mo kreeg elke maand een heel klein beetje boodschappengeld van zijn broer. Verder hoefde zijn broer eigenlijk niets te doen, want alle belangrijke betalingen (huur, energie, water en zorgverzekering) worden automatisch afgeschreven. Mo had wel met zijn broer afgesproken dat hij maandelijks zou controleren of die bedragen ook echt werden afgeschreven.

Op zich heeft Mo dit goed geregeld. Hij beschermt zichzelf tegen het doen van uitgaven die hij zich niet kan veroorloven en hij heeft afspraken gemaakt over controle op belangrijke betalingen. Toch is het ook heel kwetsbaar.
Je hoort heel vaak verhalen van mensen die op deze manier bedrogen worden. Soms ontstaat dat te goeder trouw en sluipt misbruik erin. Iemand die elke week de boodschappen doet voor iemand anders en daarom de pinpas heeft, rekent ook een keer de benzine af met die pinpas. Hij verbruikt per slot van rekening ook benzine voor die boodschappen. Het gebeurt steeds vaker, ook voor ritjes die niets met de boodschappen te maken hebben. Die paar boodschappen die hij voor zichzelf haalt, rekent hij ook af met de pinpas van de ander, want het is zo'n gedoe anders en het is echt maar heel weinig. Maar van lieverlee wordt het meer.
Soms is er helaas wel kwade opzet in het spel. Mensen die anderen hun bankzaken laten regelen, doen dat met een reden. Ze kunnen het zelf niet zo goed. Ze hebben het dus ook niet zo snel door als er iets mis is (zeker niet als ze zelf niet meer in kunnen loggen, dan kúnnen ze het niet eens zien.) Er zijn helaas mensen die daar misbruik van maken.

Gelukkig is dit bij Mo niet gebeurd. Maar onhandig was het wel dat hij zelf niet meer kon inloggen. We konden bijvoorbeeld niet zo makkelijk achterhalen wat zijn vaste lasten waren.

Schulden te koop; Lost in transaction

We proberen een overzicht te krijgen van Mo's schulden, een van de eerste stappen naar een oplossing. Veel van zijn schulden zijn door de schuldeisers ondergebracht bij incassobureaus. Daar moeten we dus de laatste stand van zaken vandaan halen. Dat valt niet altijd mee.

Inloggen
Soms zijn er wat hobbels die we met een kleine inspanning kunnen nemen. Zo zijn er incassobureaus die de mogelijkheid bieden om online in te zien wat de stand van zaken van je schuld is. Wat is het openstaande bedrag, hoe is dat opgebouwd en wie is de oorspronkelijke schuldeiser. Handig want dan heb je altijd de laatste stand van zaken. Maar dan moet je wel in kunnen loggen, en dus inloggegevens hebben. Mo heeft niet meer alle brieven. Hij belt een van de incassobureaus. "Ik ben bezig met de voorbereiding van een schuldsaneringstraject en wil graag de hoogte van mijn schuld bij u weten. Heeft u voor mij mijn inlog en wachtwoord?" Na controle van wat gegevens (naam, geboortedatum) sturen ze Mo nieuwe inloggegevens. Naar zijn nieuwe e-mailadres, want het oude is geblokkeerd.

Betalingsregeling
Soms gaat het wat lastiger. Men wil gegevens alleen geven als er een betalingsregeling afgesproken wordt. Dat kan op het moment echt niet, want het beslag dat op zijn uitkering ligt, is al hoger dan wettelijk toegestaan en er blijft te weinig over om van te leven. Ik snap dat het het werk is van incassobureaus om de rekening betaald te krijgen. Maar van een kale kip kun je niet plukken. Volgens mij kunnen ze beter meewerken want zodra Mo in de schuldsanering zit wordt het geld dat er is eerlijker verdeeld over alle schuldeisers.

Een kringetje
Of die ene keer dat Mo incassobureau Credios belt en te horen krijgt dat zijn schuld verkocht is aan incassobureau Janssen en Janssen. Verkocht? Mo kijkt mij vragend aan. Ja, dat kan. Ik weet er het fijne niet van, maar het kan. We bellen Janssen en Janssen (ik moet steeds denken aan die figuren van Kuifje, helaas is dit geen stripverhaal maar werkelijkheid). De mevrouw van Janssen en Janssen geeft aan dat ze het dossier hebben teruggegeven aan Credios, ze noemt er zelfs een datum bij. Ik luister mee en onze wenkbrauwen gaan gelijktijdig omhoog. "Vraag om bevestiging per brief of mail," fluister ik Mo toe. Hij vraagt er beleefd om, maar dat kan de mevrouw niet voor hem doen. Wat nu? Niet opgeven. Mo belt met deze informatie naar Credios. Credios blijft erbij dat ze geen openstaande dossiers hebben van Mo. Ook zij kunnen geen bevestiging sturen.
Wat nu? Het schuldenoverzicht moet compleet zijn. Mocht er tijdens het schuldsaneringstraject een 'vergeten schuldeiser' opduiken, kan het zomaar zijn dat het traject gestopt wordt en alles weer opnieuw begint. Mo weet zeker dat hij de schuld niet afbetaald heeft. We besluiten beide bureaus een mail te sturen met alle informatie die we hebben en om bevestiging te vragen. Van Janssen en Janssen horen we niets. Van Credios krijgen we een mail terug met overzicht van de dossiers die zij gehad hebben van Mo en waar die nu 'liggen'. We maken een opmerking in het schuldenoverzicht dat we aan het maken zijn en doen de e-mailwisseling als bijlage erbij (ook de mail waar we geen reactie op gekregen hebben). Het blijft voorlopig een mysterie, maar we kunnen verder met het overzicht.

Schuld aan een grote gemeente

We proberen een overzicht te krijgen van Mo’s schulden. Bij wie/welke instanties heeft hij schulden, hoe hoog is de schuld en is er een deurwaarder ingeschakeld? Dat is nodig voor de schuldhulpverlening.

Mo weet bijvoorbeeld dat hij een schuld heeft aan de Grote stad waar hij hiervoor woonde, maar hij weet niet hoeveel. Hij belt ze, geeft al zijn gegevens en wordt drie keer doorverbonden. Ze kunnen niet direct antwoord geven op zijn vraag.
Hij wordt de volgende dag teruggebeld. De meneer van de gemeente Grotestad noemt een bedrag, maar hij zegt erbij dat hij niet weet of het de laatste stand van zaken is. De schuld wordt namelijk afgelost via beslag op de uitkering. Hij kan niet zien tot wanneer die aflossingen zijn bijgewerkt en hij kan ook niet zien hoeveel er maandelijks wordt afgelost, en een omschrijving is er ook al niet. Dus waar de schuld eigenlijk voor is?

Mijn klomp breekt. Dit gaat over een van de vier grote steden van Nederland. En die hebben hun administratie dus zo slecht op orde dat ze niet weten waarom ze geld innen van iemand en ook niet hoeveel ze nog moeten innen. Dat ze dat niet meteen op kunnen hoesten op het moment dat je toevallig belt, kan ik me nog wel voorstellen. Maar dat ze je dat niet kunnen vertellen op een door henzelf gekozen moment, dus als ze de tijd hebben gehad om het uit te zoeken, is toch te gek voor woorden! Wie garandeert mij dat ze niet rustig nog een paar maandjes doorgaan met innen nadat de schuld al is afbetaald? Vroeger zou ik daar blindelings op vertrouwen. ‘Want het is de overheid, en je kunt veel van overheden zeggen, maar administratie daar zijn ze goed in en ze zijn ook nogal van de regeltjes, dus die zullen ze wel niet overtreden.” Ineens ben ik er niet meer zo zeker van. Niemand kan mij garanderen dat ze niet te veel innen, en ik kan het ook niet controleren. En het wordt nog erger, zie de volgende berichten.

Behulpzame ambtenaar

Er ligt al jaren beslag op de uitkering van Mo. Dat is te zien op de specificatie die hij van het UWV krijgt “uitkering aan derden” staat er. Onderaan staat het bedrag dat overgemaakt wordt naar Mo. Het is lager dan de “beslagvrije voet”, en er wordt ook geen rekening gehouden met zijn huur en zijn zorgpremie. Hij krijgt dus veel minder dan waar hij wettelijk recht op heeft. Het UWV, toch een overheidsinstantie controleert de hoogte van het overgebleven bedrag niet. Ze doen slechts wat hun wordt opgedragen door de instantie die beslag legt en keren dus zonder blikken of blozen minder dan het wettelijk minimum uit. Ik vind dat raar.
Hoe dan ook, we moeten dus niet bij het UWV zijn om het bedrag te corrigeren, maar bij de “derden”. Gelukkig weten we van een eerdere actie dat het de gemeente Grotestad is die beslag heeft gelegd.

Mo belt ze, geeft al zijn gegevens, wordt twee keer doorverbonden en krijgt een terugbelafspraak. De mevrouw die hem de volgende dag terugbelt vertelt dat niet de gemeente maar deurwaarder Van As de eerste beslaglegger is. Ze bevestigt dat het bedrag dat Mo krijgt onder het minimum ligt, en belooft een brief te schrijven aan deurwaarder Van As. Dat is behulpzaam, strikt genomen hoeft ze dat niet te doen.

Ik spreek Mo een paar dagen later en vraag hem of we nog bewijzen van de hoogte van zijn huur en zorgpremie op moeten sturen, daar moet immers ook rekening mee gehouden worden. Daar hebben ze het niet over gehad. Ach, de mevrouw is in haar behulpzaamheid wat “details” vergeten. Ik vind dat raar. Het is nota bene haar werk om dit soort dingen goed te regelen, maar iedereen kan zich vergissen en ze was wel zo aardig om een brief te sturen die ze niet hoefde te sturen. Ik bel haar terug en vraag haar vriendelijk om dit ook mee te nemen. Ze heeft de brief aan de deurwaarder al verstuurd (heerlijk een voortvarende ambtenaar), maar wil best nog een brief sturen als wij een kopie van de huur en de zorgpremie opsturen. Dat is opnieuw behulpzaam van haar. We hebben scans, kan dat digitaal? Nee, dat kan niet. Geen probleem, ik print de scans en nog diezelfde dag gaan de bewijzen op de post naar de gemeente waarna ze zullen worden doorgestuurd aan deurwaarder Van As.

Fijn, zo’n meewerkende gemeente. Zie je wel, mijn vertrouwen is weer een klein beetje hersteld. Nu afwachten hoe snel dit wordt verwerkt en Mo het bedrag krijgt waar hij recht op heeft. Wordt vervolgd in de berichten hieronder.

Toch de gemeente

We hebben van de gemeente gehoord dat het deurwaarder Van As is, die beslag heeft gelegd op Mo's uitkering. Volgens onze gegevens loopt er inderdaad een schuld bij Van As en omdat die gegevens al een paar maanden oud zijn, willen we weten wat nu de stand van zaken is. Dat hebben we nodig voor het schuldenoverzicht. We nemen aan dat de schuld inmiddels wat gedaald is omdat er maandelijks wordt afgelost via de beslaglegging. Mo belt Van As, kunnen we meteen even vragen of de correcties al doorgevoerd zijn. Nou nee, er wordt helemaal niets afgelost. "We hebben helemaal geen beslag gelegd op uw uitkering. Maar nu ik u toch aan de lijn heb, wil ik graag een betalingsregeling afspreken.” Begrijpelijk, want Mo heeft daar een schuld en die moet afbetaald worden. Maar hij krijgt minder dan het bestaansminimum en houdt dus echt niets over (sterker nog, hij komt tekort elke maand terwijl hij heel zuinig leeft) dus hij kan geen betalingsregeling afspreken. Hoe erg hij zich ook schaamt en hoe graag hij ook die schuld af wil betalen. Zachtjes hoor ik hem zeggen dat hij bezig is met schuldsanering en dat hij hoopt dat ze snel iets horen.

We kijken elkaar vragend aan. Zou er nog een andere deurwaarder Van As zijn? Zouden we het allebei verkeerd begrepen hebben van die aardige mevrouw bij de gemeente? En de grote vraag: Wie heeft er dan beslag gelegd? We besluiten het aan het UWV te vragen. Die zullen toch wel weten aan welke ‘derde’ ze het geld dat ze inhouden van Mo’s uitkering overmaken. Het antwoord van UWV komt snel, zonder doorverbinden en zonder aarzelen: de gemeente Grotestad heeft beslag gelegd. “Weet u het zeker?” Ja de mevrouw van het UWV weet het zeker: de sociale dienst van de gemeente Grotestad heeft beslag gelegd.

Het bergje gebroken klompen wordt weer wat hoger. Dus die mevrouw die ons twee keer zo aardig geholpen heeft, heeft zitten slapen, ons voor de gek gehouden? Laten we het netjes houden, en stellen dat ze zich vergist heeft. Kan gebeuren. (Maar verbazingwekkend vind ik het wel. Het is toch haar werk, dit soort zaken.)

Mo belt weer met de mevrouw van gemeente Grotestad. Ja, ze wist het al. Ja, ze had kennelijk een fout gemaakt. Ja, ze zou hem een brief sturen met het overzicht van de schuld. En ja ze zou het in orde maken met het UWV. We gaan het zien.